Global Air State (әлемдегі атмосфералық ауа жағдайы туралы) 2024 жылғы есебіне сәйкес, ауаның ластануы бүкіл әлем бойынша 8 өлімнің біреуімен байланысты.
The State of Global Air-ауаның сапасы және оның бүкіл әлемдегі денсаулыққа әсері туралы нақты, мағыналы және ең соңғы ақпаратты ұсынуға бағытталған зерттеу және ақпараттық-түсіндіру бастамасы, денсаулыққа әсер ету институтымен және аурулардың жаһандық ауыртпалығын көрсеткіштер мен бағалау институтының жобасымен бірлесіп жасалған.
Есеп көрсеткендей, әлем халқының 99% – ы PM2.5 ластану деңгейі зиянды жерлерде тұрады. Ауаның ұсақ бөлшектермен ластануы немесе PM2.5 диаметрі 2,5 микрометрден аз (адам шашының диаметрінің 30-бөлігінен аз) ауадағы бөлшектерге жатады. Қазіргі уақытта өлшенетін негізгі ауаны ластаушы заттардың ішінде PM2. 5 ұзақ мерзімді әсері халықтың денсаулығына жағымсыз әсерлердің ең дәйекті және дәл көрсеткіші болып табылады. Азия, Африка және Таяу Шығыс елдерінде қоршаған ортадағы PM2. 5 мазмұнының ең жоғары деңгейі әлі де байқалады.
Табысы жоғары елдерде NO2 құрамының ең жоғары деңгейі-қалаларда жиі кездесетін ластаушы зат бар. Азот диоксиді (NO2) – бұл ауаны ластаушы газ, ол негізінен көлік құралдарында, электр станцияларында және өндірістік нысандарда жанармай жағу кезінде пайда болады. Ол азот оксидтері деп аталатын химиялық белсенді газдар тобына жатады және көбінесе осы топ үшін индикатор ретінде, сондай-ақ жол қозғалысына байланысты ауаның ластануының кең спектрін бағалау үшін қолданылады. Жол қозғалысынан басқа, азот оксидтерінің тағы бір маңызды көзі-ауыл шаруашылығы. 194 елдің 55% – ы ДДҰ-ның 10 мкг/м3 жылдық нормативіне әлі сәйкес келмейді, нәтижесінде әлем халқының 42% – ы жылдық ұсынылатын мәннен жоғары концентрацияда NO2 әсеріне ұшырайды. NO2 деңгейі ең жоғары он елдің жетеуі Таяу Шығыста, соның ішінде Бахрейн, Катар, Кувейт, Ливан және Біріккен Араб Әмірліктері.
Қалыпты жылу озонның ластануын күшейтіп, адамдардың денсаулығы мен дақылдардың өнімділігіне қауіп төндіруі мүмкін. Жер үсті немесе тропосфералық озон-адам денсаулығына зиян келтіретін, өсімдіктерді зақымдайтын және климаттың өзгеруіне ықпал ететін ластаушы зат. Дүние жүзіндегі озон деңгейі бүгінде 100 жыл бұрынғыға қарағанда 30-70% жоғары деп есептеледі. Бұл тенденция озон түзетін химиялық шығарындылардың жоғарылауын, сондай-ақ температураның жоғарылауын көрсетеді. 2020 жылы әлем халқының 93% – ы озон деңгейі ең жоғары маусымда ДДҰ ұсынған озон деңгейінен жоғары болған жерлерде өмір сүрді (60 мкг/м3 немесе миллионға 31 миллиард). Озонның орташа әсер ету деңгейі 2020 жылы Таяу Шығыста (Катар, Бахрейн, Кувейт, Сауд Арабиясы және Ирак), Оңтүстік Азияда (Непал, Үндістан, Бангладеш және Пәкістан) және Шығыс Азияда (Корея республикасы) болды. Шағын тропикалық арал мемлекеттері озон әсерінің ең төмен елдерінің қатарына кірді.
Өлім-жітімге келетін болсақ, ауаның ластануы50 жастан асқан адамдарға ең көп әсер етеді, олар қант диабеті, инсульт және жүрек ауруы сияқты ауаның ластануымен байланысты жұқпалы емес аурулардан зардап шегеді. Егер біз үй шаруашылығындағы ауаның ластануын қарастыратын болсақ, онда бұл ауыртпалық ең кішкентай балаларға, жаңа туған нәрестелерге және бес жасқа дейінгі балаларға қатты әсер етеді.
Толығырақ https://www.stateofglobalair.org/